De media focussen zich meer en meer op het internet. Nieuwsberichten, al dan niet aangevuld met foto- en beeldmateriaal, kunnen op het web herbekeken worden. Kranten geven lezers de kans om op hun website te reageren op het nieuws én elkaar – de meest gebruiksvriendelijke vorm van de ondertussen zeldzame lezersbrieven.
Out with the old, in with the new
Betekent de snelle evolutie van het medialandschap het einde van de traditionele media? Veel mensen in het vak denken dat het zo’n vaart niet zal lopen. Sociologen voorspellen een heuse revolte tegen de hypermoderne technologieën, als reactie op decennia van verwondering en appreciatie. Ook vandaag blijft de gedrukte pers in België erg populair. Het concept van de ochtendkrant of het roddelblaadje in al haar handigheid blijft overeind. Uit onderzoek blijkt dat internetteksten langer dan twee schermen door de lezer liever in geprinte vorm worden gelezen dan op het beeldscherm zelf.
Hoewel webjournalisten hun uiterste best doen om vlotte, leesbare en consequent opgemaakte teksten te schrijven, blijft lezen op een beeldscherm of handheld de tweede keuze. Het lijkt er niet op dat de evolutie van hardware daar verbetering in zal brengen.
Toch zijn kranten gedwongen de digitale media in te duiken, willen ze niet achter hun concurrenten aanhollen. Bovendien is het internet de grootste nieuwsbron van de consument. Moeten alle journalisten dan webjournalisten worden? In zekere zin wel. Ze moeten er zich in de eerste plaats van bewust zijn via welk kanaal hun boodschap de gebruiker zal bereiken. Tegenwoordig gaat vrijwel elk krantenartikel na publicatie het webarchief in. De gebruiker kan tegen betaling of gratis dit archief inkijken. Nu blijkt dat mensen hier werkelijk interesse in tonen, hebben redacties hun werkwijze moeten aanpassen.
Het bos door de bomen
Jan van Groesen en Kees Haak zeggen het volgende: “Grote zorg om het verdwijnen van veel kranten en de snelle opkomst van ongereguleerde media, is op zijn plaats. Naast de audiovisuele media hebben de gedrukte media toch altijd in belangrijke mate de rol van kritische volger van de macht gespeeld, vooral door hun expertise, hun deskundigheid, hun diepgang en hun duiding. Aanpassen aan de digitale ontwikkelingen mag er niet toe leiden dat principes van journalistieke ethiek aan erosie worden blootgesteld, integendeel. Naarmate er meer digitale en multimedia-vormen komen, wordt de noodzaak van het herijken en aanscherpen van journalistieke normen inzake ethische behoorlijkheid steeds urgenter.”
Enkel de nieuwsmedia die zich kunnen profileren als betrouwbaar, strikt objectief en onafhankelijk zullen overleven. Want de nieuwsconsument, die overladen wordt door bronnen, zal op zoek gaan naar het koren in het kaf. Daar moet een nieuwsmedium zich bewust van zijn en zich dan ook zo profileren.
Power to the people
Zal de burgerjournalistiek de rol van de traditionele reporter veranderen? Tuurlijk wel. Maar meer dan ooit zal de rol van de professionele pers het selecteren en controleren van berichten zijn. Het is eerder een verrijking; uit onverwachte hoeken komt cruciale informatie de redactie binnenlopen, zoals foto’s van mensen ter plaatse, die hun gsm op tijd konden grijpen. De amateurbeelden van 11 september lijken het era van de burgerjournalistiek ingeleid te hebben. De rol van de journalist wordt het doublechecken en filteren van een enorme nieuwsstroom.
Online encyclopedieën bewijzen dat de gebruiker niet de neiging heeft valse informatie op het net te posten en dat onbewuste onjuistheden snel verbeterd worden. Wikipedia heeft bijna net zo weinig fouten als de Encyclopædia Britannica. Toch is het leeuwendeel van de informatie op webblogs subjectief. Veel bloggers geven hun mening over een bepaald nieuwsfeit. Waar het achtergrondstukje in kranten en sommige columns een monopoliepositie hadden als het om meningvorming ging, kan iedereen tegenwoordig zijn ei kwijt op het net. Als we in het achterhoofd houden dat meningen vooral gevormd worden door invloeden van buitenaf en minder door zelf redeneren, is deze evolutie positief te noemen. Overal leest men bedenkingen en reacties van medemensen.
“Online leren denken”
Wat kan de webjournalist hier uithalen? Kurt Minnen van MSN Reporter vindt de kennis van de webmogelijkheden veel belangrijker dan de technische kennis. Hij staat steeds versteld dat huidige studenten journalistiek nog altijd de ultieme droom hebben om voor een dagblad te werken. “Van de 100 studenten journalistiek willen er 95 voor een krant werken. Bijna niemand droomt van een online job, terwijl net daar in de toekomst de mogelijkheden liggen”, zo beweerde hij. Als toekomstige online journalist moet je voor Minnen aan een aantal vereisten voldoen. De voornaamste is dat je in staat moet zijn om online te denken. Maar een jonge reporter moet ook kunnen inschatten wat de nieuwe trends zijn en rekening houden met het belang en de impact van nieuwe media. Bij het maken van een nieuwsbericht moet de online journalist inzien dat interactiviteit met de burger of de lezer van groot belang is. “Aanvoelen dat de burger niet minderwaardig is in het journalistieke productieproces is een minimumvereiste om het als online journalist te maken”, aldus Minnen.
Deze bedenking kwam er naar aanleiding van een aflevering van ‘De toekomst‘ van VPRO.
